गणेशोत्सवानंतर विजापूर जिल्ह्याच्या ग्रामीण भागात जोकुमारस्वामीची पूजा केली जात आहे. आधुनिकतेच्या रेट्यात लोप पावत असलेल्या या लोककला शैलीतील परंपरा जपणाऱ्या कुटुंबांना सरकारने आर्थिक मदत करावी, अशी मागणी करण्यात येत आहे. याविषयीचा एक सविस्तर वृत्तांत…

विजापूर जिल्ह्यातील जाळगेरी गावात जोकुमारस्वामीची आराधना विशेष पद्धतीने केली जाते. शेतकऱ्यांसाठी जोकुमारस्वामीची पूजा अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. पाऊस चांगला पडावा, पिके चांगली यावीत, मानवजातीचे कल्याण व्हावे आणि देशात समृद्धी यावी यासाठी दुष्काळी भागांमध्ये जोकुमारस्वामीची पूजा केली जाते. गणेशोत्सवानंतर पाच दिवसांनी जाळगेरी गावातील कोळी कुटुंब गेल्या अनेक वर्षांपासून एका टोपलीत जोकुमारस्वामीला घेऊन घरोघरी जाऊन त्याची पूजा करतात आणि प्रार्थना करतात.

महिला सुशोभित केलेल्या टोपलीत जोकुमारस्वामीला बसवून घरोघरी जाऊन त्याची विशेष पूजा करतात. जोकुमारस्वामीची लोकगीते गात शेतकरीही प्रार्थना करून धान्य देतात. घरातील लोक महिलांच्या डोक्यावरील टोपली खाली उतरवून जोकुमारच्या मूर्तीची विशेष पूजा करतात आणि तांदूळ, गूळ, खोबरे, हळद-कुंकू व इतर पूजा साहित्य देतात. जोकुमारस्वामीचा जन्म आणि मृत्यू दोन्ही विचित्र आहे. जोकुमारस्वामीच्या मूर्तीभोवती कडुलिंब ठेवला जातो, त्याला टोपी घातली जाते, त्याच्या तोंडाला लोणी आणि डोळ्यांत काजळ लावले जाते. अशा प्रकारे, आठ दिवस गावात फिरल्यानंतर नवव्या दिवशी म्हणजेच जोकुमारस्वामी पौर्णिमेच्या दिवशी पुरणपोळी आणि तुपाचा नैवेद्य दाखवून महिला त्याला पाण्यात विसर्जित करतात. गणेशोत्सवानंतर जोकुमारस्वामीची पूजा का केली जाते, यालाही पौराणिक महत्त्व आहे.

आधुनिक युगात अशा प्रकारची अनोखी परंपरा लोप पावत आहे. त्यामुळे सरकारने जोकुमारस्वामीची पूजा करणाऱ्या कोळी आणि गंगामास्थ कुटुंबांना आर्थिक मदत करावी, अशी मागणी स्थानिकांनी केली आहे.

स्थानिक नागरिक, गीतांजली पाटील यांनी यावर आपली प्रतिक्रिया दिली.

“आधुनिक युगातही अशा जुन्या आणि अनोख्या परंपरा ग्रामीण भागात अजूनही सुरू आहेत, ही नक्कीच एक आदर्श गोष्ट आहे.”

एकंदरीत, आधुनिक युगातही ग्रामीण भागात अशा जुन्या आणि अनोख्या परंपरा अजूनही जिवंत आहेत, ही नक्कीच एक आदर्श गोष्ट आहे.